على اصغر شميم
371
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
بازار ايران و بالا بردن حجم و بهاى واردات خود به اين كشور . بلژيك نيز به علت همبستگى با سياست خارجى بريتانيا و بدان علت كه اتباع آن دولت به عنوان مستشار و مستخدم امور مالى در رأس تشكيلات گمركى ايران قرار داشتند ، توانست واردات خود را به ايران افزايش دهد و از طرف ديگر چون ظرفيت بازار ايران براى قبول كالاى خارجى تقريبا ثابت مانده بود ، افزايش حجم بهاى واردات ممالك روسيه و انگليس به ايران ، قهرا موجب تقليل واردات كشورهاى ديگر مانند فرانسه و اتريش و هلند گرديده و فقط كشور آلمان بوده است كه با ايجاد تسهيلات ابتكارى در تجارت خارجى خود و در ميدان رقابت اقتصادى با انگلستان و روسيه توانسته است بازرگانان ايران را به خود جلب كند و در مدت ده سال واردات خود را به ايران تا 5 / 6 برابر افزايش دهد . سيد محمد على جمالزاده در كتاب « گنج شايگان » خود به دنبال جدول ترقى و تنزل واردات چنين مىنويسد : « با كمال تأسف بايد اقرار نمود كه گفتهى آنانى كه مىگويند از كاغذ قرآن كه دستور آسمانى ماست گرفته تا چلوار كفن اموات خود محتاج به خارجيان هستيم ، عين حقيقت است و در انجام اين فصل يك حقيقت غمافزا را نبايد نهفت و آن ، اين است كه گرمى بازار مصنوعات اروپا را كه در ظاهر مقبول و قشنگ ولى در حقيقت دشمن پول و مايهى ننگ ايران است ، نبايد فقط به بىمايگى نسبت داد بلكه نتيجهى فرومايگى اوليا و بزرگان ايران است كه يوسف متاع وطن را خوار شمرده و ناسنجيده ، مفتون رنگ و بوى ساختههاى بيگانه شده و به قول معروف مرغ همسايه را غاز پنداشته و با كمال مباهات و سربلندى عمارات و پاركهاى خود را به زيورهاى كودكفريب خارجى مىآرايند و از فرط نادانى دامن دامن زر و سيم مملكت را كه داراى قيمت ذاتى و دائمى است ، در عوض چيزهايى كه در اندكزمانى شكسته و دريده و پوسيده و نابود مىشود ، به خارج مىفرستند و هيچوقت درصدد آن برنيامدهاند كه خودشان كارخانه برپا نموده و ما يحتاج خود را خود تدارك كنند » . افزايش واردات كه دل نويسندهى حساس ايرانى را آزارده و او را به ابراز تأسف و خردهگيرى از اوليا و بزرگان مملكت در مورد استقبال از كالاهاى خارجى برانگيخته است ، علاوه بر آنكه معلول نفوذ تمدن اروپايى و توجه بعضى از طبقات متمكن و متجدد به كالاى بيگانه بوده علل ديگرى نيز داشته است در جاى خود به شرح آنها خواهيم پرداخت . پول و نقش بانكها در اقتصاد ايران واحد پول ايران قران بود كه از نقره ضرب مىشد و هر قران معادل با بيست شاهى و هر